Parabel : de rijke man en Lazarus

Er was eens een rijke man die gewoon was zich te kleden in purperen gewaden en fijn linnen en die dagelijks uitbundig feestvierde. Een bedelaar die Lazarus heette, lag voor de poort van zijn huis, overdekt met zweren. Hij hoopte zijn maag te vullen met wat er overschoot van de tafel van de rijke man; maar er kwamen alleen honden aanlopen, die zijn zweren likten. Op zekere dag stierf de bedelaar, en hij werd door de engelen weggedragen om aan Abrahams hart te rusten. Ook de rijke stierf en werd begraven. Toen hij in het dodenrijk, waar hij hevig gekweld werd, zijn ogen opsloeg, zag hij in de verte Abraham met Lazarus aan zijn zijde. Hij riep: “Vader Abraham, heb medelijden met mij en stuur Lazarus naar me toe. Laat hem het topje van zijn vinger in water dompelen om mijn tong te verkoelen, want ik lijd pijn in deze vlammen.” Maar Abraham zei: “Kind, bedenk wel dat jij je deel van het goede al tijdens je leven hebt ontvangen, terwijl Lazarus niets dan ongeluk heeft gekend; nu vindt hij hier troost, maar lijd jij pijn. Bovendien ligt er een wijde kloof tussen ons en jullie, zodat wie van hier naar jullie wil gaan dat niet kan, en ook niemand van jullie naar ons kan oversteken.” Toen zei de rijke man: “Dan smeek ik u, vader, dat u hem naar het huis van mijn vader stuurt, want ik heb nog vijf broers. Hij kan hen dan waarschuwen, zodat ze niet net als ik in dit oord van martelingen terechtkomen.” Abraham zei: “Ze hebben Mozes en de profeten: laten ze naar hen luisteren!” De rijke man zei: “Nee, vader Abraham, maar als iemand van de doden naar hen toe komt, zullen ze tot inkeer komen.” Maar Abraham zei: “Als ze niet naar Mozes en de profeten luisteren, zullen ze zich ook niet laten overtuigen als er iemand uit de dood opstaat.

Kijk, ik heb een probleem met deze parabel. Ik snap de boodschap wel: heb oog voor de behoeftigen. Maar de parabel is niet krachtig en logisch genoeg.
Er zijn drie mogelijke redenen om dit te verklaren:
1) De parabel is niet volledig overgenomen uit de bijbel
2) De parabel is slecht vertaald naar het Nederlands
3) Lucas heeft er zich te vlug vanaf gemaakt.

De rijke man geeft niks aan de arme man vol met zweren en belandt daarom in de hel. Abraham zijn reactie lijkt mij ook een beetje scheef: “Kind, bedenk wel dat jij je deel van het goede al tijdens je leven hebt ontvangen, terwijl Lazarus niets dan ongeluk heeft gekend; nu vindt hij hier troost, maar lijd jij pijn.” Dus omdat de rijke man een goed leven heeft gehad moet hij naar de hel? Hoe oneerlijk is dat wel niet? Je kan toch rijk zijn én een goed leven leiden? Dat hij de arme man niet geholpen heeft kán erop wijzen dat hij niet zo’n goede man was. Maar dan nog geeft Abraham hier een nogal eenduidige boodschap. Arm – hemel, Rijk – hel. En wie durft te beweren dat die arme zonder zonde was? Misschien was hij wel een behoede burger die in de marginaliteit is beland? De bijbel zit vol met dubbele bodems, dus dan zou je kunnen veronderstellen dat de arme man een drankprobleem had. Vandaar de uitdrukking ‘zich Lazarus drinken’. Er is ook een verhaal waarin Lazarus (een andere dan) dood was en door Jezus weer tot leven werd gewekt. Waarschijnlijk was hij gewoon strontzat (coma-zuipen avant la lettre) en heeft Jezus hem weer nuchter laten worden. Een man die water in wijn kan veranderen kent vast en zeker wel iets van drank en de gevolgen ervan, dus dat lijkt mij nog zo gek niet.

Back to basics, Abraham heeft hier een foute boodschap naar de Christenen toe. Het is misschien niet zo bedoeld, maar Lucas (of de vertaler) legt een verkeerde klemtoon.
Wel wordt nog eens verduidelijkt hoe verschrikkelijk de hel wel niet moet zijn. De rijke man wil zelfs water likken van Lazarus zijn vinger! Aangezien Lazarus een lepraleider is -patroonheilige van de lepraleiders zelfs- die vol met zweren staat, lijkt het mij niet echt aangenaam om eens aan zijn vinger te likken. Als de rijke man al zover wil gaan voor een beetje water, moet de hel echt wel verschrikkelijk zijn.

Tenslotte stoort ook het einde mij. De rijke man vraagt aan Abraham om Lazarus naar zijn broers te sturen, zodat ze alsnog tot inkeer zouden kunnen komen en hun leven kunnen beteren. Abraham moet daar echter niets van weten. “Ze hebben Mozes en de profeten: laten ze naar hen luisteren!” De rijke man geeft dat toe, maar zegt dat een duidelijker signaal meer zou uithalen. Abraham wimpelt dat af: “Als ze niet naar Mozes en de profeten luisteren, zullen ze zich ook niet laten overtuigen als er iemand uit de dood opstaat.” Dat vind ik een beetje een makkelijk antwoord van Abraham. Mozes en de profeten hadden ze al, maar daar luisteren ze blijkbaar niet genoeg naar. Soms heeft de mens eens een extra hint nodig om iets te snappen, maar Abraham stuurt de rijke man gewoon wandelen met een “ze zullen ook niet..”. De bijbel moedigt inkeer nochtans aan, Christus stelt zijn hemels rijk ook open voor zondaars die tot inkeer gekomen zijn. Waarom krijgen die broers geen tweede kans? “Da ze unne plan trekken” lijkt Abraham hier te zeggen. Ze zijn fout bezig en ze hebben een duidelijk signaal nodig dat ze fout bezig zijn. Hoe kunnen ze dat nu weten? Jaja, Mozes en de profeten hebben het gezegd. Maar toch ik vind Abraham zijn antwoord nogal flauw.

De parabel is echter niet verloren. Mits een paar aanpassingen kan de boodschap best wel duidelijk en rechtvaardig worden. Aangezien Lucas het niet meer kan, neem ik die bijbelse taak wel even over.

Er was eens een rijke man die gewoon was zich te kleden in purperen gewaden en fijn linnen en die dagelijks uitbundig feestvierde. Een bedelaar die Lazarus heette, lag voor de poort van zijn huis, overdekt met zweren. Lazarus was een vroom man, om zijn gezin niet met dezelfde lasten op te zadelen verliet hij zijn huis om een teruggetrokken bestaan te leiden. Geld hoefde hij niet, het enige wat Lazarus hoopte was een om zijn maag te kunnen vullen met wat er overschoot van de tafel van de rijke man. Maar de rijke man voederde er liever de honden mee die Lazarus zijn zweren likten. Op zekere dag stierf de bedelaar, en hij werd door de engelen weggedragen om aan Abrahams hart te rusten. Ook de rijke stierf en werd begraven. Toen hij in het dodenrijk, waar hij hevig gekweld werd, zijn ogen opsloeg, zag hij in de verte Abraham met Lazarus aan zijn zijde. Hij riep: “Vader Abraham, heb medelijden met mij en stuur Lazarus naar me toe. Laat hem het topje van zijn vinger in water dompelen om mijn tong te verkoelen, want ik lijd pijn in deze vlammen.” Maar Abraham zei: “Zoon, bedenk wel dat jij je deel van het goede al tijdens je leven hebt ontvangen, terwijl Lazarus niets dan ongeluk heeft gekend en jij niet het minste hebt gedaan om deze arme man te helpen; nu vindt hij hier troost, maar lijd jij pijn. Bovendien ligt er een wijde kloof tussen ons en jullie, zodat wie van hier naar jullie wil gaan dat niet kan, en ook niemand van jullie naar ons kan oversteken.” Toen zei de rijke man: “Dan smeek ik u, vader, dat u hem naar het huis van mijn vader stuurt, want ik heb nog vijf broers. Hij kan hen dan waarschuwen, zodat ze niet net als ik in dit oord van martelingen terechtkomen.” Abraham zei: “Ze hebben Mozes en de profeten: laten ze naar hen luisteren!” De rijke man zei: “Nee, vader Abraham, maar als iemand van de doden naar hen toe komt, zullen ze tot inkeer komen.” De volgende dag stuurde Abraham Lazarus naar het huis van de broers. Lazarus klopte aan en vroeg: “Nobele heer, heb medelijden met mij, het enige wat ik vraag is een beetje van u avondmaal.” De heer, één van de broers van de rijke man, stuurde Lazarus echter met lege handen terug. De volgende dagen keerde Lazarus telkens terug met dezelfde vraag; tevergeefs. Abraham haalde Lazarus terug naar de hemel en zei tot de rijke man: “Als ze al niet naar Mozes en de profeten luisteren, laten ze zich ook niet overtuigen als er iemand uit de dood opstaat.”

Voila, ik heb slechts enkele kleine aanpassingen doorgevoerd en de verbale arrogantie van Abraham is vrij goed bewaard gebleven. Het verhaal en de boodschap zijn echter wel duidelijker geworden. Ik heb ook de afloop niet gewijzigd, wat een mogelijkheid zou geweest zijn. Een geslaagde verbetering van deze parabel me dunkt. Ik zou zeggen print de verbeterde versie af en plak het over het oorspronkelijke verhaal in de bijbel.

Geen dank.